BROOD van VRIJHEID

DRANK van DANKBAARHEID

 

Zingen: Veertig dagen

Mededelingen

Ontsteken van de Paaskaars

Inleiding op komend lied

Het centrale verhaal in het Oude Testament is de tocht door de woestijn. Het verhaal van elk leven: Uittocht – Doortocht – Intocht. De uittocht staat ook voor het ontkomen aan angst: op weg naar vrijheid. Ik denk dat het goed is om in de huidige tijd – anno 2026 – vooral ook te kijken naar: Welke vrijheid en vrijheid voor wie.

Het eerste couplet: Als vrijheid was wat vrijheid lijkt, wij waren de mensen niet die wij nu angstig zijn – wij zaaiden bronnen uit in de woestijn, wij oogsten zeeën zonder te vervaren.
Dit maakt meteen duidelijk dat we nog in de doortochtfase zitten – in de woestijn. Waarom is het zo moeilijk bronnen uit te zaaien en zeeën te oogsten zonder op de vlucht te slaan?

Het tweede couplet: Wij, tussen moed en wanhoop. Waarom weten wij wel wat leven is maar leven niet? Soms gaan wij op de vleugels van een lied en durven onze zwaartekracht vergeten.
We wéten het wel maar we dóen het niet. Durven we die vrijheid niet aan? Nou ja, soms. Bij het zingen van een lied vergeten we soms onze zwaarmoedigheid en krijgen vleugels. Al zingende kun je worden opgetild.

En het derde couplet: Verlangen, pijn van onbekende duur: turen de verte in, niet kunnen laten een stad te zien, een tuin, doorschijnend water – dan valt de nacht over het middaguur.
Hier weer die tegenstrijdige gevoelens. Na moed en wanhoop nu: verlangen en pijn. Verlangend uitkijken naar de verte, turend naar ons visioen. Gaat het hier over het nieuwe Jeruzalem? En is dat überhaupt bereikbaar? En telkens valt dan weer de nacht.

In Couplet 4 horen we: Maar voorgevoel van liefde duurt het langst, heugenis aan het woord in den beginne, licht – ongebroken valt het bij ons binnen. Even zijn wij ontkomen aan de angst.
“Liefde” is het woord dat het verlangen in ons wakker houdt. In den beginne was er ook nacht! Maar na elke nacht valt telkens ook het licht weer bij ons binnen zodat wij weer ontkomen aan de angst.

Het vijfde en laatste couplet: Als vrijheid was wat vrijheid lijkt, wij waren de mensen niet die wij nog angstig zijn – wij zouden niet meer vluchten voor de pijn en voor de grootste liefde niet vervaren.
In de 2e regel van couplet 1 lazen we nu angstig te zijn, maar hier – in couplet 5 – dat we nog angstig zijn. Dat is toch iets anders! D.w.z. het is maar voorlopig! Het kan ook anders! Er komen tijden dat we niet meer vluchten voor de pijn en ook niet voor de grootste liefde op de vlucht slaan, maar deze compleet aandurven! We gaan het zingen.

Zingen: Als vrijheid was wat vrijheid lijkt

Vrijheid is …..

Heeft vrijheid iets te maken met brood? Een vraag voor Witte Donderdag.
Na de Tweede Wereldoorlog: direct na de bevrijding in 1945 werd witbrood een emotioneel symbool voor de herwonnen vrijheid en het einde van de Hongerwinter. Brood wordt ‘Vrijheidsbrood’ en drank wordt dankbaarheid.
Meer voorbeelden: de Franse Revolutie (1789): Broodtekorten en extreem hoge prijzen waren een directe aanleiding voor de revolutie. De bestorming van de Bastille was deels een zoektocht naar graan. Voor het volk stond “brood” gelijk aan het recht op leven en vrijheid van de onderdrukkende monarchie.
In de Russische Revolutie (1917) was de bekende strijdkreet van de bolsjewieken: “Vrede, Land en Brood”. Hier betekende brood de bevrijding van honger en ontkomen aan economische uitbuiting onder de tsaar.
Tenslotte: de Arabische Lente (2011): In Egypte scandeerden demonstranten de leus “Brood, Vrijheid en Sociale Rechtvaardigheid”. Het omhooghouden van brood (zoals pitabroodjes) werd een universeel symbool voor de roep om politieke hervormingen en menselijke waardigheid.

Brood en vrijheid. Brood en Witte Donderdag. In Jeruzalem viert een jonge man met zijn vrienden het Pascha. Ze delen brood van bevrijding. Het is voor hen een soort bevrijdingsdag. Ze vieren hoe ze zoveel jaar geleden bevrijd zijn uit slavernij. Die jonge man doet iets bijzonders. Hij neemt dat brood en zegt: “Dit brood wijst terug naar het oude verhaal van 40 jaar woestijn. Het betekent bevrijding. Dit is ook Zijn boodschap van bevrijding. Dus: ‘Vrijheidsbrood’.
Maar… Bevrijding van WAT? Ik las hoe rabbijn Jonathan Sacks dat oude verhaal vertelt van 40 jaar woestijn. We hebben er over gezongen met de woorden: “veertig jaren zijn naar mensen maat een tijd om te leren”.
Een verhaal van bevrijding, niet alleen uit slavernij, maar vooral bevrijding uit angst. Ik weet nog dat ik in de kerk een pastor hoorde praten over angst. Angst? Hoezo angst? Je weet, er kan van alles gebeuren maar denkt: Dat zien we dan wel weer. Nee, geen angst.
Zou die jonge man in Jeruzalem dat ook bedoeld hebben? Bevrijding uit angst? Zou voor hem dat Pesach-verhaal niet zomaar een mooi verhaal zijn met een moraal? Is het een spiegel, waarin je jezelf ziet? En ook de wereld waarin ik leef?

Jonathan Sacks, rabbijn in Londen, geeft zijn visie op dat verhaal van de Uittocht uit Egypte. Ze zijn bevrijd van slavernij, maar dan 40 jaar woestijn?
Ik las er altijd overheen. Waarom 40 jaar? 40 Jaar was in die tijd een heel mensenleven. Vaak werd je niet ouder dan 40. Ja, maar dan toch? 40 jaar door de woestijn?
Ook in die tijd kon het sneller. Dat gebeurde ook. Die grote groep mensen was toch vrij snel bij dat beloofde land aangekomen. Ze gaan dan het land verkennen. Het verhaal staat bekend als “de verspieders”. Wie wonen er en hoe wonen ze? Ze komen terug met grote druiventrossen. Ja, mooi: een land van melk en honing. Maar hun steden zijn onneembaar en ze zijn groot als reuzen en sterk. Reuzen! Reuzeproblemen!
Mozes zag hun angst. Hij zag: dit volk is niet toe aan vrijheid. Ze leven nog in de angst van de slavernij. Hij besluit: we blijven hier in de woestijn. De oude onvrijheid moet slijten. Dat kost tijd. 40 jaar.
Is het niet een verhaal van onze tijd? Herken ik hier toch ook mijn eigen angst?
Toch zorgde Mozes wel dat de mensen die droom van dat beloofde land niet vergaten.
Ook Jezus zegt: Blijf geloven in je dromen? Wat zijn mensen zonder dromen? We zingen ervan.

Zingen: Wat zijn mensen zonder dromen?

Waar droom je van? Waar lig je wakker van? Wat houdt je bezig? Het verhaal van de 40 Jaar gaat over een heel mensenleven. Het is leren vertrouwen op een droom. Het is ook mijn verhaal. Ik mag er mijn hele leven over doen om te leren. Ik hoef geen schuldgevoel te hebben van weet-je-het-nou-nog-niet? Jezus zegt: geen probleem, dat je nog niet zover bent. Maar deel je twijfels en je angst. Echte ontmoeting helpt. Het leven delen! Het helpt jezelf en de ander.

Zingen: Moge het delen..

Zegenen van brood en drank

Dit brood is ons geloof. Het staat voor het heilige in ons. Het is onze zorg voor elkaar, voor de Herberg, Amnesty, zorg voor (klein)kinderen, voor Kerkasiel in Kampen, onze zorg voor kinderen, vrouwen en kwetsbare mensen die omkomen in oorlogsgeweld.
Dit brood is onze twijfel en ons vertrouwen dat angst en geweld niet het laatste woord hebben, maar dat het aandacht is en vertrouwen.
Dit brood verwijst naar de idealen die we samen delen. Daarvan zei Jezus: deel dat heilige wat in jou is met elkaar zoals ik dat deed.

Deze wijn is ons vertrouwen dat uiteindelijk het leven een feest is, zoals het bedoeld is.
Wijn van dankbaarheid dat het Beloofde Land er al is. Daarvan zei Jezus: deel het met elkaar zoals ik dat deed.

We zingen het lied Ubi Caritas et amor. Een Gregoriaans gezang, vrij vertaald:
Waar liefde is, zorg en caritas, daar is God.
De nabijheid van Christus heeft ons bij elkaar gebracht. Het maakt ons enthousiast, met diepe vreugde. Geweldig hoe Gods liefde leeft.
Onze liefde voor elkaar komt echt uit ons hart.

Kortom: zoals we in eenheid bij elkaar zijn, zorgen we dat er geen verdeeldheid is. Nee, geen boze verwijten, geen twisten want Christus is in ons midden. Wat een onmetelijke en onverwoestbare vreugde om zo uw gezicht te zien, Christus met allen die ingezien hebben waar Uw goedheid en liefde aanwezig is. Ubi Caritas et amor.

Zangroep: Ubi caritas et amor, Deus ibi est

Collecte

De collecte is voor het Palestijnse project op de West-Bank “Tent of Nations” die ondanks problemen met leger en kolonisten zeggen: ‘wij weigeren vijanden te zijn’.

Zegen

Hij heeft ons zijn LIEFDE gegeven.
Tot het uiterste van Goede Vrijdag.
De beker tot het laats geleegd.
We leggen die beker neer.

Zingen: Nu het avond is …

 

Colofon

 

Collecte:
Een bijdrage kun je storten op bankrekening NL17 TRIO  0379 2541 15, t.n.v. Stichting OBA, o.v.v. collecte Witte Donderdag.